Veilig vastgezet in de rolstoeltaxi: de Code VVR uitgelegd

U rijdt mee in uw eigen rolstoel, de chauffeur klikt vier banden vast en u gaat op weg. Wat daar gebeurt is geen kwestie van handigheid maar van een landelijke afspraak: de Code VVR, voluit de Code Veilig Vervoer Rolstoelinzittenden. Die bepaalt hoe uw rolstoel in een taxibus wordt vastgezet, welke rolstoelen daarvoor geschikt zijn en welke gordel u hoort te krijgen. Nuttige kennis, want een deel ervan kunt u zelf controleren voordat u instapt.

De veiligste plek in de bus is een gewone stoel

Dat is misschien niet het antwoord dat u verwacht in een stuk over rolstoelvervoer, maar het staat er zwart op wit: de Code VVR noemt een gewone autostoel met driepuntsgordel de veiligste zitplaats, en adviseert over te stappen wanneer dat kan. Een autostoel is ontworpen als zitplaats in een voertuig. Een rolstoel is in de eerste plaats ontworpen om u de hele dag comfortabel te laten zitten en bewegen.

Kunt u niet overstappen, of kost het zo veel moeite dat het geen optie is? Dan is meerijden in uw eigen rolstoel een veilig alternatief — mits die rolstoel geschikt is en het vastzetsysteem klopt. Precies daarover gaat de rest van dit stuk.

Wat de Code VVR is, en wat hij niet is

De Code VVR is een handreiking, geen wet. Hij is opgesteld door de partijen die het aangaat: vervoerders, rolstoelleveranciers, zorgverzekeraars, gemeenten en belangenorganisaties van reizigers. Dat maakt hem in de praktijk sterker dan zijn juridische status suggereert, want de hele branche rekent ermee. Wie zorgvervoer rijdt, wordt erop aangesproken.

De code beschrijft twee dingen die los van elkaar staan en die u apart moet bekijken. De rolstoel is er één — die moet geschikt zijn om als zitplaats in een rijdend voertuig te dienen. Het voertuig is de andere: dat moet een goedgekeurd systeem hebben om die rolstoel vast te zetten en de inzittende te beveiligen. Aan beide kanten hoort een norm.

Twee normen: één voor uw rolstoel, één voor de bus

Voor de rolstoel geldt ISO 7176-19. Een rolstoel die daaraan voldoet is in een crashtest gecontroleerd op een botsing van ongeveer 50 km per uur, met krachten tot 20 g. Zulke rolstoelen mogen als zitplaats in een voertuig worden gebruikt.

Voor het voertuig geldt NEN-ISO 10542, deel 1 plus de van toepassing zijnde delen 2 tot en met 5. Dat is de norm voor het rolstoel- en inzittendebevestigingssysteem, in de branche afgekort tot RIBS. Elk rolstoelvoertuig dat na september 2008 op de weg is toegelaten, moet zo’n systeem hebben. Ook dat is getest op een botsing bij 50 km per uur.

Twee normen dus, en ze hebben elkaar nodig. Een uitstekend vastzetsysteem in een bus doet weinig als de rolstoel zelf de krachten van een noodstop niet aankan — en omgekeerd.

De vier stickers waaraan u het zelf kunt zien

Hier zit het praktische deel, en het is verrassend eenvoudig. Een rolstoel die volgens ISO 7176-19 is getest heeft vier stickers met een haaksymbool, geplaatst op precies de punten waar de chauffeur de banden aanhaakt. Ziet u die vier tekens, dan is uw rolstoel geschikt voor vervoer.

Loop ze eens na op uw eigen rolstoel. Twee dingen komen daarbij vaak voor:

• De stickers zijn verbleekt of weggesleten. Bij een rolstoel die jaren in weer en wind heeft gestaan is dat normaal. Uw leverancier kan nagaan welk type u heeft en of het om een geteste uitvoering gaat.
• U vindt ze niet, omdat ze onder een kussen of achter een bekleding zitten. Vraag ernaar bij de leverancier of de ergotherapeut; die weten waar ze op uw model horen te zitten.

De meeste rolstoelen die in Nederland via de gemeente of de zorgverzekeraar zijn verstrekt, voldoen aan de norm. Het is dus meestal goed nieuws — maar wel goed om te weten in plaats van te hopen.

Hoe het vastzetten er in de praktijk uitziet

Het systeem in de bus bestaat uit vier bevestigingspunten in de vloer en vier banden waarmee de rolstoel daaraan wordt verankerd: twee naar voren, twee naar achteren. Ze staan onder een hoek, zodat de rolstoel niet kan schuiven en niet kan kantelen. De chauffeur trekt ze aan tot de rolstoel echt vast staat — dat u even voelt dat er aan uw stoel wordt getrokken, hoort erbij.

Daarna komt de beveiliging van u als inzittende, en dat is een aparte handeling. De Code VVR schrijft minimaal een heupgordel voor, waarbij een driepuntsgordel de voorkeur heeft als die er is. De gordel van de bus, niet de positioneringsband van uw rolstoel: die laatste houdt u rechtop zitten, maar is niet gemaakt om een botsing op te vangen. Het zijn twee verschillende dingen die er van een afstand op lijken.

Heeft de bus een goed instelbare hoofdsteun, dan is gebruik daarvan volgens de code te verkiezen. Bij een aanrijding van achteren maakt een hoofdsteun het verschil tussen een schrik en een nekklacht.

Waarom een chauffeur soms nee moet zeggen

Dit is het lastigste onderdeel om te lezen, en het hoort er wel bij. Is een rolstoel niet veilig vast te zetten, dan móet de chauffeur het vervoer weigeren — in overleg met zijn werkgever, maar de uitkomst is dan hetzelfde. Dat geldt bijvoorbeeld voor een scootmobiel: die is ontworpen om u van A naar B te brengen, niet om als zitplaats in een rijdend voertuig te dienen.

Dat betekent niet dat een scootmobiel niet mee kan. Hij gaat mee als lading, en u reist op een gewone stoel of in uw rolstoel. Hetzelfde geldt voor sommige oudere of sterk aangepaste rolstoelen. Vervelend als u het bij aankomst van de bus te horen krijgt — en volledig te voorkomen door het bij het reserveren te melden.

Geef bij het boeken dus door welk type rolstoel u heeft, of u elektrisch rijdt, en of er een scootmobiel mee moet. Dan sturen we de bus die past. Onze rolstoelbussen hebben een oprijplaat of een lift, en er zijn uitvoeringen met plek voor meerdere elektrische rolstoelen naast stoelen voor begeleiders.

Wat u zelf kunt nalopen vóór de rit

Een korte lijst, en u bent klaar:

1. Vier haaksymbolen op uw rolstoel — geschikt voor vervoer.
2. Rem en accu in orde, en bij een elektrische rolstoel de aandrijving uit tijdens de rit.
3. Losse tassen van de duwhandvatten. Bij een noodstop is los gewicht aan een rolstoel geen goed idee; geef ze aan de chauffeur, die zet ze veilig weg.
4. Uw gordel is de gordel van de bus, niet de band van uw rolstoel. Krijgt u die niet aangeboden, vraag er dan om.
5. Zit u goed? Voelt de rolstoel wiebelig nadat de banden vast zitten, zeg het. Een chauffeur trekt liever nog eens aan dan dat u onderweg zit te twijfelen.

Zo doen wij het

Wij zetten rolstoelen vast volgens het systeem van de Code VVR, in bussen met een verlaagde vloer en een ruime opstelplek. Onze chauffeurs helpen bij het in- en uitstappen en nemen daar de tijd voor — dat is bij zorgvervoer geen extra service maar de kern van het werk. Overstappen naar een gewone stoel kan altijd, als u dat prettiger vindt.

Gaat het om een ziekenhuisafspraak, dagbesteding of familiebezoek, dan komt de vraag naar de vergoeding er vaak bij kijken. Daarover leest u meer in ons stuk over het verschil tussen regiotaxi, Valys en zelf regelen en, voor ritten naar een behandeling, over wanneer de zorgverzekering uw taxi vergoedt.

Wilt u een particuliere rit? Bereken dan zelf een richtprijs met de calculator, of bel ons gewoon — dan hoort u meteen wat er in uw situatie mogelijk is. Meer over onze bussen en werkwijze staat op de pagina over rolstoelvervoer.